ترك انفاق چيست؟ وکیل کیفری مجازات تر انفاق ترک نفقه

جام جم آنلاين: خوانندگان اين صفحه در قسمت قبلي از سلسله مطالب حقوق خانواده، با آخرين قسمت از سلسله مسائل مربوط به نفقه گذشته آشنا شدند. در شماره قبل بحث و بررسي درباره موضوع نفقه گذشته بعد از 3 شماره...

جام جم آنلاين: خوانندگان اين صفحه در قسمت قبلي از سلسله مطالب حقوق خانواده، با آخرين قسمت از سلسله مسائل مربوط به نفقه گذشته آشنا شدند. در شماره قبل بحث و بررسي درباره موضوع نفقه گذشته بعد از 3 شماره به پايان رسيد.
در اين شماره مخاطبان روزنامه جام‌جم با يكي ديگر از شكايت‌هاي رايج دادگاه‌هاي خانواده آشنا خواهند شد. اين شكايت با نام ترك انفاق شناخته مي‌شود. اگر مايل هستيد اطلاعات بيشتري درباره اين شكايت كسب كنيد، خواننده مطلب اين شماره باشيد.

«ذات عقد نكاح رابطه زناشويي است.» اين جمله ساده يكي از مهم‌ترين اصول قوانين حقوقي است كه به صراحت اعلام مي‌كند كه زن در رابطه ازدواج بايد از همسر خود تمكين كند. تمكين نيز دو شكل عام و خاص دارد و از نظر قانون جز در مواردي نادر زن حق تمكين نكردن از همسر خود را ندارد و اگر به دلايل غيرواقعي از اين مساله سرپيچي كند، ناشزه تلقي و از دريافت نفقه محروم مي‌شود. در مقابل چنين مساله صريحي مرد نيز بايد بدون چون و چرا نفقه همسر خود را تامين و به وي پرداخت كند و وسايل لازم براي زندگي او را فراهم كند. اين دو مفهوم زندگي زناشويي همواره از سوي مردان و زنان مختلف مورد اعتراض و شكايت قرار مي‌گيرد و بخش عمده‌اي از شكايت‌هاي خانوادگي به اين موضوعات اختصاص مي‌يابد.

شكايت نفقه گذشته با توجه به نكاتي كه در شماره‌هاي قبل توضيح داده شد، يكي از شكايت‌هاي طولاني و وقت‌گير دادگاه‌هاي خانواده است كه شاكي براي رسيدن به حق خود بايد مراحلي طولاني تا اثبات شكايت كارشناسي پرونده را سپري كند. با توجه به اين توضيح ممكن است اين پرسش براي خوانندگان اين مطلب پيش بيايد زناني كه مدعي دريافت نفقه از همسر خود هستند و احتمالا به دليل قطع نفقه در سختي و مشكل به سر مي‌برند، بايد تا چه زماني متحمل سختي و مشكل باشند؟ آيا قانون مي‌پذيرد كه اين زنان به دليل تاخير در دريافت نفقه دچار مشكلات مختلف شوند؟ آيا راه‌حلي براي دريافت زودهنگام نفقه وجود دارد؟

قانون در اين بخش براي حقوق زنان اهميت خاصي قائل شده و اين امكان را پيش‌بيني كرده است كه در صورت پرداخت نكردن نفقه حال، زن مي‌تواند در شكايتي مستقل با نام ترك انفاق نفقه حال خود را مطالبه و در صورت خودداري همسرش از پرداخت اين نفقه، او را به دليل اين كار تحت تعقيب قرار داده و با شكايت كيفري او را راهي زندان كند.

زنان چه هنگامي شكايت ترك انفاق مي‌كنند؟

پريسا بهزادي، وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي ازجمله وكلايي است كه همواره به پرونده‌هاي حقوقي با اين موضوع نيز رسيدگي مي‌كند. او در گفتگو با «جام‌جم» درباره انگيزه‌هايي كه سبب مي‌شود زنان دست به شكايت كيفري ترك انفاق عليه همسر خود بزنند مي‌گويد: «در بيشتر موارد زنان هنگامي به سراغ شكايت كيفري نفقه مي‌روند كه از سوي همسرانشان از خانه بيرون شده‌اند يا اين كه با وجود زندگي در خانه همسرشان، مرد به او نفقه نداده و او را رها كرده است. در چنين شرايطي زنان مي‌توانند با مراجعه به دادگاه‌هاي كيفري محدوده سكونت خود اين شكايت را مطرح كنند و اميدوار باشند در مدتي كوتاه به حق خود برسند.

در شكايت ترك انفاق نيز اولين قدم نوشتن دادخواست در دادسراست. زن پس از مراجعه به دادگاه در متني مي‌تواند شكايت خود را اين گونه مطرح كند:

«رياست محترم دادسراي ناحيه ...

با سلام و احترام؛ به استحضار مي‌رساند اينجانب..... شاكي فوق در تاريخ..... طي عقدنامه شماره...... دفترخانه..... به عقد دائمي آقاي..... درآمده‌ام. نامبرده بعد از عقد تاكنون فقط مبلغ..... به بنده پرداخت كرده و با وجود آمادگي اينجانب براي تمكين، از پرداخت نفقه حال اينجانب خودداري كرده است، لذا از محضر دادگاه به خاطر ترك انفاق از نامبرده شكايت دارم و خواهان تعقيب كيفري وي هستم.»

اين شكايت پس از ثبت در واحد رايانه از سوي سرپرست دادسرا به يكي از شعب دادياري ارجاع مي‌شود. پريسا بهزادي درباره مراحلي كه اين شكايت از اين پس طي مي‌كند، مي‌گويد: بعد از ارائه اين شكايت به دادگاه و تعيين شعبه، داديار از خواهان پرس و جو مي‌كند و براساس نشاني ذكر شده از متهم او را فرا مي‌خواند. ممكن است اين احضار به صورت تلفني صورت بگيرد، اما در صورتي كه مرد حاضر به شركت در دادگاه نشود، دادگاه وي را به شكل كتبي احضار خواهد كرد. ويژگي اين احضار هم اين است كه برگه اخطاريه به زن داده مي‌شود تا با مراجعه به كلانتري محدوده سكونت همسرش، اين برگه را به همراه مامور كلانتري به مرد ابلاغ كند. در اين برگه نيز عنوان شده است كه مرد ظرف مدت مشخصي براي اداي توضيحات بايد به دادسرا مراجعه كند و در غير اين صورت جلب خواهد شد. البته در مواردي نيز انجام تحقيقات به عهده كلانتري محدوده سكونت گذاشته مي‌شود و كلانتري از طريق دايره قضايي اين تحقيقات را تكميل و پس از آن پرونده را براي دادسرا ارسال مي‌كند.

راه‌هاي اثبات شكايت ترك انفاق چيست؟

در اين شكايت نيز مانند هر نوع شكايت ديگري زن به عنوان خواهان (شاكي)‌ بايد وقوع جرم ترك انفاق را اثبات كند. راه‌هاي اثبات هم مانند شكايت‌هاي ديگر شيوه‌هايي كاملا مشخص است. مثلا در مواردي كه زن مدعي است همسرش او را از خانه بيرون كرده يا مدتي است به او نفقه نداده، اين مساله در صورتي براي دادگاه اثبات مي‌شود كه يا همسر زن در محضر دادگاه به اين مساله اقرار كند و اين اتهام را بپذيرد يا اين كه شهود معرفي شده از سوي زن به دادگاه اين موضوع را تاييد كنند. شاهدان هم شرايط خاصي دارند. مثلا آنها بايد به اتفاقي كه رخ داده اشراف كافي داشته باشند و ضمنا از بستگان و اقوام زن هم نباشند. رعايت ديگر شرايط شهود هم از مواردي است كه براي زنان دردسر كمتري ايجاد مي‌كند. اين كه شهود بايد كارت شناسايي معتبر يا شناسنامه داشته باشند كه در دادگاه احراز هويت شوند. شهود هم معمولا به اين مساله شهادت مي‌دهند كه از وضعيت زندگي خواهان مطلع هستند و مي‌دانند او به دليل پرداخت نكردن نفقه از سوي همسرش در سختي و مشكل است.

ترك انفاق ازجمله جرايم مستمر به شمار مي‌آيد و معني اين حرف اين است كه اين جرم به دفعات قابل شكايت كيفري استدر مواردي هم كه شهود حاضر به حضور در دادگاه و اداي شهادت نباشند، داديار پرونده دستور مي‌دهد تا كلانتري محل تحقيقات مورد نياز را تكميل و پرونده را براي دادسرا ارسال كند. البته همه اين موارد بسرعت صورت مي‌گيرد تا در حداقل زمان ممكن پرونده تكميل و درباره آن اظهارنظر شود. در كلانتري‌هاي هر محدوده دادگاه ماموراني حضور دارند كه هر روز پرونده‌ها را از كلانتري به دادسرا مي‌آورند و پس از بررسي پرونده، در صورت نياز به تحقيق پرونده را به كلانتري ارجاع مي‌دهند. البته پيگيري شاكي هم سبب مي‌شود زودتر به پرونده رسيدگي و درباره آن تصميم‌گيري شود. تا زماني هم كه پرونده‌اي تكميل نشود، دادسرا نسبت به آن تصميم‌گيري نمي‌كند.

راه‌هاي اثبات پرداخت نفقه

مردان پس از احضار به دادسرا معمولا در پاسخ به اين پرسش كه آيا اتهام مذكور را مي‌پذيريد؟ چند موضعگيري مشخص دارند.

دسته‌اي از آنها اعلام مي‌كنند اين ادعا را قبول دارند؛ اما در مقابل همسرشان از آنها تمكين نكرده است. آنها دلايلي را هم براي تمكين نكردن همسرشان عنوان مي‌كنند و اين مساله در برگه‌هاي موسوم به برگه بازجويي و صورت‌مجلس ثبت مي‌شود. ممكن است در چنين موردي مرد حاضر به پرداخت نفقه به همسرش باشد و ممكن است به دليل تمكين نكردن اين پرداخت را انجام ندهد.

دسته‌اي ديگر عنوان مي‌كنند اين اتهام را مي‌پذيرند و حاضر به پرداخت نفقه همسر خود هستند. در چنين حالتي دادگاه با ايجاد صلح و سازش ميان طرفين و در نهايت دريافت تعهدنامه از مرد پرونده را مي‌بندند و طرفين را به امان خدا مي‌سپارد.

دسته سوم مردها مدعي مي‌شوند نفقه را پرداخت كرده‌اند؛ اما زن دلايلي را عنوان مي‌كند كه اين ادعا را رد مي‌كند. در چنين موردي بسته به نظر داديار، پرونده با صدور قرار براي دادگاه ارسال مي‌شود. اين قرار ممكن است قرار الزام به حضور، قرار كفالت و قرار وثيقه باشد. به اين ترتيب پرونده براي تصميم‌گيري در اختيار مقام قضايي قرار مي‌گيرد.

دسته‌اي ديگر از مردان نيز با ارائه دلايل و مدارك كافي از خود رفع اتهام مي‌كنند كه در چنين موردي دادگاه براي مرد قرار منع تعقيب صادر مي‌كند كه البته اين قرار به معناي بي‌گناهي مرد از سوي دادگاه است، اما در صورت اعتراض زن قابل رسيدگي است.

ترك انفاق جرمي كه استمرار دارد

ترك انفاق ازجمله جرايم مستمر به شمار مي‌آيد و معني اين حرف اين است كه اين جرم به دفعات قابل شكايت كيفري است. بهزادي با اشاره به اين موضوع ادامه مي‌دهد: «مثلا اگر مردي نفقه آذر ماه همسر خود را ندهد و طي شكايت اين نفقه را در دادسرا يا دادگاه از همسرش اخذ كند، او مي‌تواند پس از اين شكايت بلافاصله شكايتي براي دريافت نفقه ديماه خود نيز مطرح كند.» اين وكيل دادگستري در پايان چند راه‌حل را براي جلوگيري از طرح شكايت ترك انفاق از سوي زنان عليه مردان پيشنهاد مي‌‌كند:

اگر زني در پي مشاجره لفظي به حالت قهر خانه را ترك كرد، مرد بهتر است مبلغي پول كه در حد و اندازه نفقه كفايت كند، با قيد «بابت نفقه» به حساب همسرش بريزد و اين فيش را نزد خود نگه دارد. شكل ديگر ارائه پول به همسر هم ارسال پول از طريق پست بانك است كه مي‌تواند بعدا مورد ادعاي مرد واقع شود. شكل ديگر نيز اين است كه مرد از همسر خود بابت پولي كه به وي مي‌دهد رسيد بگيرد.

گاهي ممكن است مردان پس از شكايت ترك انفاق منزل مسكوني نامناسبي را براي همسر خود تهيه كنند و در دادگاه با معرفي اين منزل، خواستار تمكين همسر خود شوند؛ اما منزل مسكوني بايد شرايط مناسب زندگي را داشته باشد و اگر فاقد اين ويژگي باشد، تصميم‌گيري دادگاه به ضرر مرد خواهد بود.

يكي از شيوه‌هايي كه در زمان بروز اختلاف خانوادگي مي‌تواند مانع از شكايت‌هاي ديگر شود، ارسال اظهارنامه از سوي زن و مرد براي يكديگر است. ارسال اظهارنامه يكي از ركن‌هاي طرح دعوي است و زن و مرد در هنگام بروز اختلاف خانوادگي با تهيه و ارسال اظهارنامه مي‌توانند مانع از شكايت طرف مقابل بابت نفقه يا تمكين شوند.