مطالبه نفقه
نفقه در لغت به معني هزينه، خرج، روزي و مايحتاج معاش آمده است و معني اصطلاحي نفقه هم نزديك به معني لغوي آن است و عبارت از چيزي است كه براي گذراندن زندگي لازم و مورد نياز است.
در حقوق مدني ايران نفقه در مورد 2دسته افراد مورد بحث قرار ميگيرد، نفقه همسر، نفقه خويشان.
نفقه همسر
قانونگذار ما در ماده 1105 قانون مدني رياست خانواده را از خصايص شوهر دانسته كه در راستاي اين امتياز در ماده بعد تكليفي را بر دوش او نهاده و شوهر را موظف به پرداخت نفقه به زوجه در عقد دائم دانسته( در عقد موقت نفقه بر عهده شوهر نيست) به موجب اين ماده زن ميتواند از شوهر مطالبه نفقه كند و در صورت لزوم از طريق مدني و كيفري او را براي پرداخت نفقه تحت تعقيب قرار دهد.
فلسفه اين قاعده اين است كه در اكثر خانوادههاي ايراني زنان اموال و درآمد كافي براي تأمين مخارج خود و شركت در هزينه خانواده را ندارند. وانگهي اداره خانه و امور داخلي خانوادگي كه وظيفهاي بزرگ است به عهده آنهاست.
مفهوم نفقه زن: در ماده 1107 قانون مدني در تعريف نفقه آمده است «نفقه عبارت است از مسكن و البسه و غذا و اثاث البيت كه به طور متعارف با وضعيت زن متناسب باشد و خادم در صورت عادت به داشتن خادم يا احتياج او به واسطه مرض يا نقصان اعضاء.»
آنچه در اين ماده آمده حصري نيست و هرچه بر حسب عرف مورد احتياج زن باشد، جزو نفقه است و مرد بايد آن را براي زن فراهم آورد كه از كلمه احتياج به كار رفته در اين ماده نيز ميتوان اين معني را استنتاج نمود. همچنين فقهاي بزرگ اماميه مانند صاحب جواهر، صاحب مسالك اين نظر را پذيرفته و رجوع به عرف را براي تعيين نفقه مرجع ميدانند.
نكته ديگر حائز اهميت در اين ماده آن است كه وضعيت و احتياجات زن به طور متعارف ملاك ارزيابي است و نه وضعيت مرد، پس اگر زن از خانواده متمكني باشد شوهر به ناچار بايد وسائل زندگي او را آنچنان كه شأن و وضع اجتماعي و خانوادگي او اقتضا ميكند، فراهم آورد كه در تأييد اين نكته ميتوان به رأي شماره 292/23 ديوان عالي كشور اشاره كرد.
ضمانت اجراي نفقه زوجه: براي الزام شوهر به پرداخت نفقه دو ضمانت اجراي مدني و كيفري وجود دارد.
ضمانت اجراي مدني: در ماده 1111 قانون مدني به زن اين حق داده شد تا در صورت خودداري شوهر از نفقه به دادگاه( دادگاه صالح، دادگاه خانواده محل اقامت شوهر است) مراجعه كند كه در اين صورت دادگاه ميزان نفقه را معين و شوهر را به پرداخت آن محكوم ميكند، در صورت عدم اجراي حكم از جانب شوهر در مرحله بعد دادگاه از اموال شوهر نفقه را پرداخت و اگر امكان دسترسي وجود نداشته باشد يا اموالي نداشته باشد در اين صورت زن حق طلاق دارد.( مواد 1112 و 1129 قانون مدني و بند 2 ماده 8 قانون حمايت خانواده)
ضمانت اجراي كيفري: ماده 642 قانون مجازات اسلامي( تغريرات و مجازاتهاي بازدارنده) مقرر داشته كه هر كس با داشتن استطاعت مالي نفقه زن خود را در صورت تمكين ندهد يا از تأديه نفقه ساير اشخاص واجب النفقه امتناع نمايد دادگاه او را از 3ماه و يك روز تا 5ماه حبس محكوم مي نمايد.
نكات حائز اهميت در اين ماده اين است كه شمول اين ماده نفقه زمان گذشته را در برنميگيرد و فقط ناظر بر نفقه زمان آينده است و نكته ديگر تمكين زن است كه عبارت است از اداي وظايف زوجيت اعم از وظايف زناشويي و خانوادگي كه به موجب عرف و قانون مشخص شده است حال زني كه بدون مانع مشروع از وظايف زوجيه امتناع ورزيد كه در اصطلاح «نشوز» كرده و نشوز زن استحقاق زن به نفقه را از بين ميبرد كه ماده 1108 قانون مدني به اين نكته پرداخته است.
نفقه خويشان
اقارب جمع اقرب و به معني خويشان است و برابر ماده 1136 قانون مدني در روابط بين اقارب فقط اقارب نسبي در خط عمودي اعم از صعودي يا نزولي ملزم به انفاق يكديگرند. اقراب نسبي در خط عمودي يا خط مستقيم خويشاني را ميگويند كه بعضي از بعض ديگر به دنيا آمدهاند اعم از اينكه واسطهاي در قرابت آنها وجود داشته باشد( مانند پدربزرگ و مادربزرگ و بالاتر و نوهها) يا قرابت بدون واسطه باشد(مانند پدرو فرزند يا مادر و فرزند).
قرابت صعودي خويشاوندي از پايين به بالا و قرابت نزولي خويشاوندي از بالا به پايين است. بنابراين قرابت فرزند با پدر يا قرابت نوه با پدربزرگ صعودي و برعكس آن نزولي است و از اين لحاظ پسر يا دختر يا نوه شخص اقرباي خط نزولي او و پدر يا مادر يا جد وجده انسان و خويشان خط صعودي او محسوب ميشود.
نفقه اولاد: نفقه اولاد به عهده پدر است و پس از فوت پدر يا عدم قدرت او بر انفاق به عهده پدربزرگ پدري است. و در صورت عدم جلسات پدر و اجداد پدري يا عدم قدرت آنها نفقه به عهده مادر است و هر گاه مادر زنده نباشد به عهده پدربزرگ مادري و مادربزرگ مادري و همچنين مادر بزرگ پدري است كه در فرض آخر اگر بيش از يك نفر باشند به طور مساوي نفقه بين آنها تقسيم ميشود.(ماده 1199 قانون مدني)
نفقه پدر و مادر و اجداد: طبق ماده 1200 قانون مدني نفقه پدر و مادر برعهده اولاد و در درجه بعد برعهده اولاد اولاد است، بنابراين نفقه پدر و مادر فقير در درجه اول به عهده اولاد است. اگر پدر و مادر فقط يك فرزند داشته باشند، همه نفقه برعهده اوست و اگر چندفرزند داشته باشند به طور مساوي به پدر و مادر نفقه خواهند داد.
يعني مشتركا و به نسبت برابر بايد مخارج زندگي پدر و مادر خود را بپردازند و از اين لحاظ تفاوتي بين دختر و پسر نيست. هرگاه شخصي فرزند بلافصل نداشته باشد يا فرزند او توانايي پرداخت نداشته باشد، نفقه او برعهده اولاد اولاد خواهد بود.
خصوصيات و شرايط تعلق نفقه به اقارب: اول: نفقه اقارب ناظر به آينده است: طبق ماده1206قانون مدني«... اقارب فقط نسبت به آينده ميتوانند مطالبه نفقه نمايند و اين برخلاف نفقه زوجه است».
دوم: فقر مستحق نفقه: ماده 1197 قانون مدني درباره شرط فقر در استحقاق نفقه ميگويد: «كسي مستحق نفقه است كه ندار بوده و نتواند به وسيله اشتغال به شغلي معيشت خود را فراهم سازد.»
سوم:تمكن منفق: در ماده 1198 قانون مدني در اين خصوص آمده است«كسي ملزم به انفاق است كه متمكن از دادن نفقه باشد يعني بتواند نفقه بدهد بدون اينكه از اين حيث در وضع معيشت خود دچار مضيقه شود. براي تشخيص تمكن بايد كليه تعهدات و وضع زندگاني شخصي او در جامعه در نظر گرفته شود.
چهارم: متقابل بودن نفقه اقارب: نفقه اقارب يك تكليف متقابل است( برخلاف نفقه زوجه) يعني خويشاني كه ملزم به انفاق يكديگرند در صورت فقر يكي و تمكن ديگري اين وظيفه را متقابلا دارا ميباشند مثلا همانطور كه پدر توانگر بايد به فرزند فقير خود نفقه بدهد، فرزند توانگر نيز ملزم به انفاق به پدر فقير است.
ضمانت اجراي نفقه اقارب: نفقه اقارب مانند زوجه هم ضمانت اجراي مدني و هم ضمانت اجراي كيفري دارد.
ضمانت اجراي مدني نفقه اقارب: مستحق نفقه ميتواند براي نفقه آينده به دادگاه رجوع و از اين طريق شخصي را كه قانونا بايد به او نفقه دهد مجبور به نفقه دادن كند با همان سير مراحلي كه براي نفقه زوجه بيان شد، از طرف ديگر قانون حمايت خانواده هم در ماده 12 در ارتباط با نفقه اولاد مقرر ميدارد كه دادگاه مبلغي را كه براي فرزند بايد استيفا گردد تعيين و طريقه اطمينان بخشي براي پرداخت آن مقرر كند.
ضمانت اجراي كيفري نفقه اقارب: ماده 642 قانون مجازات اسلامي مشتركا نفقه زوجه و اقارب را مدنظر گرفته كه از آنجايي كه در قسمت ضمانت اجراي كيفري نفقه زوجه بدان پرداخته شد از بيان مرد آن خودداري ميشود.
مراجعه به دادگاه و تسلیم دادخواست :
1- ابطال تمبر برروی برگهای دادخواست در واحد نقش تمبر مرجع قضایی .
2- مطابق با اصل كردن مدارك و مستندات در دفتر تطبیق اصل مدارك با كپی های نقش تمبرشده (همراه داشتن اصل مدارك الزامی است ) .
3- ضمیمه كردن اسنادو مدارك و برگهای دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی .
4- تحویل اوراق تنظیمی و مدارك به دفتر ثبت دادخواست های مرجع قضایی و دریافت شماره .
5- با مراجعه مجدد به دفتر ثبت و ارائه شماره شعبه رسیدگی كننده معلوم می گردد .
6- در شعبه رسیدگی كننده اگر ایرادی متوجه دادخواست و ضمائم نباشد سیر رسیدگی قضایی بوسیله ابلاغ اخطاریه به خواهان وخوانده شروع خواهد شد .
تذكر : گاهی زوجه می تواند قبل از تقدیم دادخواست ، طی اظهار نامه ای نفقه ایام گذشته را از زوج مطالبه نماید . نمونه چنین اظهارنامه ای در بخش ضمائم آورده شده است . برگهای اظهارنامه و دادخواست را میتوان از واحد فروش اوراق و تمبر دادگستری خریداری كرد . برگ اظهارنامه در سه برگ تهیه و تنظیم و پس از الصاق تمبر و پرداخت هزینه ارسال اظهارنامه و ثبت آن به واحد ابلاغ برده شده تا به مخاطب ابلاغ و جواب دریافت و ابلاغ گردد .
دادخواست مطالبه نفقه
تعیین خواسته وبهای آن
مطالبه نفقه ایام زوجیت باجلب نظر کارشناس بانضمام کلیه خسارات قانونی وبدوا صدور قرار تأمین خواسته
دلایل ومنضمات دادخواست
دلایل : کپی مصدق 1- عقدنامه، 2- شهادت شهود(اظهارنامه درصورت ارسال)3- کارشناسی 4- وکالتنامه
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی شهرستان.......... ( محل اقامت خوانده )
با عرض ادب و احترام؛ اينجانب سيروس جوكار به وكالت از خواهان به استحضار مي رساندموکل اینجانبه به استناد کپی مصدق عقدنامه شماره مورخ / / به عقد ازدواج دائمی خوانده در دفترخانه شماره شهرستان منعقد کرده اند. نظر به اینکه حسب مواد 1106 و 1107 قانون مدنی تأمین نفقه زوجه بر عهده شوهر می باشد و خوانده از این کار استنکاف و خودداری می نماید فلذا رسیدگی و صدور حکم به پرداخت نفقه ایام زوجیت از تاریخ لغایت به مدت ماه (و تا زمان رسیدگی و صدور حکم و اجرای دادنامه) مستنداٌ به مواد 198 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی و1106و1107 قانون مدنی به انضمام جمیع خسارات و هزینه دادرسی در حق موکل اینجانبه مورد استدعاست . برای تعیین میزان نفقه متعلقه نیز با لحاظ شئونات مربوطه به جلب نظر کارشناس استناد می نماید.. ضمناً با توجه به اینکه خواسته در معرض تضییع می باشد به استناد ماده 108 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی وانقلاب درامور مدنی بدواً صدور قرار تأمین خواسته و اجرای آن قبل از ابلاغ وفق ماده 117 آن قانون نیز تقاضا می شود.
باتشکروتجدیداحترام
محل امضاء – مهر – انگشت
یااینکه بشرح ذیل نوشته شود:
تعیین خواسته: تقاضای صدور حکم به محکومیت خوانده به تادیه نفقه معوقه به استناد شرط ضمن عقدنکاح موقت مقوم به مبلغ ............................. ریال بااحتساب هزینه دادرسی وخسارات قانونی اعم از هزینه کارشناس وحق الوکاله وکیل
دلایل : 1- تصویر مصدق شناسنامه زوجه 2- تصویر مصدق صیغه نامه مورخ.................. 3- اصل وکالتنامه
ریاست محترم دادگاه خانواده شهرستان.................... ( محل اقامت خوانده)
باسلام واحترامات فائقه ، احتراما اینجانب به وکالت از خواهان خانم............... به استحضار میرساندموکل به حکایت صیغه نامه مورخ.............. دردفتر ازدواج شماره.......... به نکاح موقت آقای ........... درآمده است.طبق شرط مندرج درصیغه نامه ، خوانده متعهد به نادیه نفقه به موکل درایام عقد گردیده است؛ معهذا تاکنون ازپرداخت آن به موکل خودداری نموده است.نظربه مراتب فوق درخواست الزام خوانده به پرداخت نفقه معوقه ازتاریخ ...........لغایت ...........به مبلغ ماهیانه................ ریال بااحتساب هزینه دادرسی وخسارات قانونی مورد استدعاست.
باتشکروامتنان
یااینکه بشرح ذیل نوشته شود:
تعیین خواسته : مطالبه نفقه ازتاریخ................... تازمان صدور اجرای حکم به شرح مندرج درخواسته ازقرار مبلغ سیصدهزارتومان نفقه ماهیانه وپرداخت هزینه دادرسی وکارشناس وحق الوکاله وکیل
دلایل:1- فتوکپی مصدق عقدنامه 2– شهادت شهود3- اصل وکالتنامه
ریاست محترم دادگاه.................
احترامه به استحضار میرساند موکل اینجانب به موجب عقدنامه شماره ...................... مورخ....................... دفترازدواج شماره.................. شیراز ، همسردائمی خوانده میباشد.لکن علیرغم اینکه موکله پس ازوقوع عقد وظیفه تمکین رابطور کامل وعام دربرابرهمسرخود به انجام رسانده ، مشارالیه تاکنون درصدد کسب شغلی آبرومندنبوده وبااستنکاف ازپرداخت نفقه موکله بلاتکلیف میباشدودرمقابل تقاضای مکررموکل مبنی برپرداخت نفقهاقدامی صورت نگرفته است( ارسال اظهارنامه های پیوستی موید استنکاف میباشد) .لذا مستدعی است مستندا به مواد1106 و1111 قانون مدنی نسبت به اجابت خواسته موکل به شرح فوق الذکر اقدام فرمایید.
باتشکروتجدیداحترام
یااینکه بشرح ذیل نوشته شود:
ریاست محترم دادگاههای عمومی و انقلاب شهرستان..........................
باسلام و عرض ادب و احترام؛ اينجانب سيروس جوكار به وكالت از خواهان به استحضار مي رساندموکل اینجانبه ...........................................طبق عقد نامه پیوست همسر دائمی و قانونی خوانده آقای ...................................................................... می باشد .نامبرده از تاریخ......................................... بدون دلیل موجه موکل اینجانبه را بدون نفقه رها و از تامین معاش و تهیه مسكن و لباس كه از وظایف اصلی قانونی و شرعی وی می باشد امتناع كرده است و چون موکل حاضر به تمكین از زوج می باشد به استناد مواد 1106 و 1206 قانون مدنی تقاضای صدور حكم به محكومیت خوانده به پرداخت نفقه ایام معوقه را دارد و جهت سهولت در وصول و جلوگیری از اقدامات زوج برای فرار از دین و عدم پرداخت نفقه مورد مطالبه بدواً تقاضای صدور قرار تامین و توقیف خواسته از اموال وی معادل مبلغ خواسته به استناد ماده 108 قانون آیین دادرسی مدنی با احتساب خسارت مورد استدعاست .
نام ونام خانوادگی
امضاء
شکوائیه ترک انفاق
دلایل : 1- شهادت شهود 2- تصویر مصدق عقدنامه 3- اصل وکالتنامه
دادستان عمومی وانقلاب شهرستان............ ( محل وقوع جرم )
باسلام، احتراما باتقدیم شکوائیه حاضر به استحضار میرساند؛ موکل اینجانب طبق سند نکاحیه شماره ......... درتاریخ......................... به ازدواج رسمی مشتکی عنه (آقای..............) درآمده لیکن مشارالیه با ترک زندگی مشترک ، موکل را رها نموده وعلرغم مراجعات مکرر موکل به ایشان جهت پرداخت نفقه وی از پرداخت نفقه از شش ماه پیش تا کنون استنکاف نموده است .دراین خصوص شهودی جهت اثبات این امر وجچود دارن که حاضربه شهادت درمحضر دادگاه میباشند.علیهذا نظربه مراتب مزبورومستندا به ماده 642قانون مجازات اسلامی ، تقاضای رسیدگی وتعقیب مشتکی عنه مورد استدعاست.
باتشکروتجدید احترام
سیروس جوکار وکیل شاکی